Lisa Artois vroeg mij of ik een gastblog voor haar blogpagina  over mijn specialisatie wou schrijven: technische vertalingen. Mijn eerste idee was: “Heel graag, maar wat kan ik daar nu over vertellen?” Voor mij is het allemaal zonneklaar en ik doe het al zo lang dat ik er eigenlijk niet bij stilsta wat er allemaal in de coulissen van mijn hersenen gebeurt bij dergelijke vertalingen. Het uiteindelijke resultaat was een heel lange gastblog over het vertalen van technische handleidingen en gebruiksinstructies. Deze blog is een herwerkte versie van deze blog. Voor de oorspronkelijke versie verwijs ik je naar haar blogpagina Vertaalambities. Ook als je eens wilt lezen wat zij over mij schrijft, raad ik je aan om mijn gastblog op haar pagina te lezen… Ik bloos er nog van. 🙂 

Technische vertalingen

Wie bij technische vertalingen alleen denkt aan gebruiksaanwijzingen voor sapcentrifuges en wasmachines, heeft het mis. Mijn grootste groep klanten zijn machinebouwers. Zo vertaal ik onder andere:

  • instructies voor installateurs van warmwaterketels,
  • handleidingen voor alle machines voor folieomwikkeling (was een project van 10 handleidingen gaande van de extruder die van de plastic tot folielaag maakt als de effectieve omwikkeling als verpakkingsmateriaal),
  • gebruiksinstructies voor test- en meettoestellen.

En om volledig te zijn, vertaal ik daarnaast ook andere technische teksten zoals:

  • veiligheidsinformatiebladen voor allerlei soorten producten (bijv. marseillezeep, crepi/bepleisteringskalk,…)
  • catalogi en webshops (bijv. voor diverse soorten kasten en bureaustoelen, gevelisolatiepanelen)
  • technische websites, brochures en magazines (bijv. voor bouwmateriaal, heftrucks, brandbeveiliging, …)
  • marketingmateriaal voor architectenbeurzen,

Heel af en toe vertaal ik ook software- of hardwarehandleidingen (bijv. voor een visualisatiesoftware voor orderpicking) maar alleen als ik mij vertrouwd genoeg voel met de materie, want dergelijke (IT-)vertalingen zijn nog een aparte tak.

Hoe ben ik mijn carrière als technisch vertaler gestart?

Toen ik na mijn vakantiejob bij Group 4 Securitas terechtkwam bij EDUCAM, rolde ik eigenlijk automatisch in de technische vertalingen, want ik vertaalde samen met mijn collega al het opleidingsmateriaal van en naar het Frans en Nederlands. Een lijvig opleidingshandboek dat ik mij nog goed herinner is het boek ‘Wielen’ voor garagisten. Daarin werd letterlijk alles beschreven, van het profiel tot de wielbalancering en de machines voor het aandraaien van de bouten enz.

Ik heb hier drie jaar gewerkt. In het laatste jaar startte ik in bijberoep als freelancevertaler. Aangezien op mijn cv vooral technische vertalingen stonden, ging het ook in mijn freelancecarrière automatisch die kant op. En eigenlijk ben ik daar tot op heden echt wel tevreden mee. Technisch vertalen is echt mijn ding.

Mijn klanten?

Het merendeel van mijn opdrachten komt uit Duitsland. Omdat Duitsland hét land van de machinebouwers is, is de vraag naar technische vertalingen bijzonder groot. Meestal zijn het vertaalbureaus, maar ik werk ook voor een aantal eindklanten die viavia bij mij terecht zijn gekomen:

  • een projectmanager van een vertaalbureau die nu technical writer is bij een fabrikant van batterijtesttoestellen voor machines en auto’s, werkt nu rechtstreeks met mij samen voor de technische vertalingen naar het Belgisch-Nederlands (zij hebben een belangrijke klant in Brussel);
  • een Belgische vertegenwoordiger van een Duitse bepleisteringsfabrikant (crepi zoals dat zo mooi heet in het Belgisch-Nederlands) had een zeer nare ervaring met een Duits vertaalbureau en was dan ook zeer blij toen hij mij ontmoette op een netwerkevent;
  • voor een verdeler van diamantslijptoestellen in België die ik ook via netwerken heb ontmoet, vertaal ik de handleidingen van hun fabrikanten. De handleidingen zijn bedoeld voor gemeentebesturen, hun grootste afnemer.

Maar het zijn niet alleen Duitse vertaalbureaus en machinebouwers die bij mij komen aankloppen voor technische vertalingen.

Ook voor Frankrijk gebeurt het wel eens dat ik een Franse handleiding krijg, zij het wel in veel mindere mate. Duits is echt wel dé taal waarin ik de meeste handleidingen vertaal.

Welke bronnen gebruik ik voor mijn vertaling?

Eigenlijk begint voor mij het vertalen altijd bij het proberen begrijpen in de brontaal. Daarom staat het Duitse verklarende woordenboek Duden altijd open (is trouwens in tegenstelling tot Van Dale gratis online beschikbaar). Pas als ik weet wat er bedoeld wordt, of toch alvast een idee heb, begin ik met mijn zoektocht naar een mogelijke vertaling. Als ik kijk naar welke andere bronnen ik daarnaast gebruik online, dan varieert dat heel sterk naargelang de tekst. Uiteraard gebruik ik regelmatig de Van Dale-woordenboeken, maar voor echt technische vertalingen is dat toch aanzienlijk minder frequent dan voor mijn andere vertalingen.

Voor sommige teksten is IATE zeer nuttig. Als je wilt kan je hiervan ook termbases kopen die je kan importeren in jouw CAT-tool. Helaas zit er veel overbodige terminologie in en zijn ze vrij lijvig, maar soms zijn ze wel nuttig, al is het maar om je op weg te helpen (en ze zijn helemaal niet duur).

Soms is het Groot Polytechnisch Woordenboek van Kluwer handig, maar mijn belangrijkste bron is toch wel online research naar soortgelijke toestellen/machines. Als je op zoek gaat naar soortgelijke toestellen, leer je meer over de processen.

Als ik op zoek ga naar een bepaalde term en ik stoot op een handleiding van een soortgelijk toestel, dan lees ik bijna altijd het volledige betreffende hoofdstuk omdat ik er misschien nog zaken uit kan halen.

En hoe zit het met bijscholing?

Wat opleidingen betreft, ben ik zelf momenteel ook nog wat zoekende. Ik zou heel graag een (opfrissings-)cursus volgen over wat er bij technische vertalingen – en dan vooral ook bij veiligheidsinformatiebladen – van belang is. Tekom is hier een naam die je moet onthouden.

De Duitse BDÜ organiseert hier regelmatig opleidingen rond, maar helaas dan puur Duitstalig dus niet gericht op vertalingen naar het Nederlands. Toch overweeg ik om volgend jaar mij daar eens in te verdiepen en daarvan enkele opleidingen te volgen.

Bijzondere nichemarkten

Een heel specifieke niche binnen technische vertalingen vind ik transportbandinstallaties (bijv. verpakkingsinstallaties of orderpicking). Hierover is bijna geen informatie online terug te vinden. Vaak ben je gedwongen om letterlijk te vertalen of zelfs te omschrijven omdat het Duits hier een veel rijkere en specifiekere woordenschat voor heeft dan het Nederlands.

Als je hiervan je specialisatie wilt maken, zou ik je bijvoorbeeld aanraden om bij een aantal fabrikanten in binnen- en buitenland een rondleiding te volgen en meertalig materiaal trachten te bekomen. Zo ga je veel meer inzicht krijgen in het proces en blijft het niet bij abstracte woorden (bovendien kan je dergelijke rondleidingen ook zien als networking, wie weet worden het wel klanten).

Ook softwarehandleidingen vertalen is een vak apart. Software is zeer uiteenlopend en dus ook het vertaalwerk. Ik zou je aanraden om verschillende niches uit te proberen. Ik heb ooit een handleiding voor beveilingssoftware voor servers vertaald, dat kostte mij bloed, zweet en tranen; de vertaling van het visualisatiesoftware voor orderpickingmagazijnen van een grote kantoormateriaalfabrikant ging nog net. Wat ik je zeker zou afraden om mee te beginnen, is automatiseringssoftware van Siemens. De programmeertaal van Simatic is echt zware koek.

Patentvertalingen is nog een ander paar mouwen. Zij vergen een compleet andere aanpak van vertalen en hebben vaste – zeer eigenaardig ogende – formuleringen die je verplicht moet hanteren. Dit is bijvoorbeeld een soort vertalingen waarvan ik denk dat ook niet-native speakers Engels zich eraan zou kunnen wagen, op voorwaarde dat ze wel zeer technisch diploma – bijvoorbeeld ingenieur – hebben. Als je je hierin wilt specialiseren, zou ik je wel aanraden om er nog een ander soort vertalingen (hoeft niet per se technisch te zijn) bij te nemen, omdat de vraag naar Nederlandse patentvertalingen tanende is (de octrooiaanvragers mogen hun aanvraag nu gewoon in het Engels indienen en vertalen het dan ook nog vaak zelf naar het Engels, is mij verteld).

Tip voor startende technische vertalers

Als je jezelf graag wilt ontplooien tot een volleerd technisch vertaler, zou ik je aanraden om eerst veel revisiewerk van technische vertalingen te doen. Ik merk nu nog steeds dat ik daar heel veel uithaal (voor de warmwaterketels doe ik naast vertalingen ook heel veel revisiewerk). Probeer ook samen te werken met een ervaren technisch vertaler die je werk kan nalezen en je feedback kan geven.

De NEN-normen zijn bijzonder interessant referentiemateriaal. Helaas kan je de volledige normen enkel tegen betaling kopen.

Vind je toch echt niet wat je zoekt, dan is er nog Proz.com: je hebt hier een rubriek ‘Ask your question’ waar technische collega’s met je mee kunnen denken. Deze vragenbaak is wel wat in de verdrumming gekomen door de Facebook-groep Niederländisch-Deutsche Übersetzergruppe / Duits-Nederlandse Vertalersgroep waar je vaak sneller geholpen bent, maar Proz heeft het voordeel dat je door het beantwoorden van vragen een hogere (SEO)-ranking krijgt als jouw antwoord door de vraagsteller wordt uitgekozen (hij kent er dan punten aan toe): hoe hoger je aantal Kudoz-punten, hoe hoger je in de zoekresultaten terug te vinden bent.

Aandachtspunten bij technische vertalingen

Ik heb over technische vertalingen een blog geschreven waarnaar ik hier graag zou verwijzen: Hoe herken ik een goede vertaling van een handleiding? Eigenlijk staan daarin al een aantal zeer cruciale zaken, waar ik regelmatig op stuit bij slecht vertaalwerk. Te letterlijk vertalen – en dus niet kritisch nadenken – is het meest voorkomende probleem:

  • beachten is bijvoorbeeld niet altijd ‘in acht nemen’, maar kan ook ‘letten op’ betekenen. Dat maakt een heel groot verschil.
  • Betrieber is een zeer moeilijk woord in een technische vertaling, want het kan zowel de ‘gebruiker’ zijn alsook de ‘exploitant’ (de eigenaar die daarom niet per se het toestel zelf gebruikt, maar personeel in dienst heeft die dat doen, de zogenaamde operatoren) of zelfs ‘uitbater’. Ik heb ooit een vertaling meegemaakt waarin het zeer verwarrend was wat er nu eigenlijk bedoeld werd (het ging om een machinepark waarbij de machines ook nog eens konden worden verhuurd). Hier heb ik na overleg met het vertaalbureau besloten om te omschrijven zodat beide partijen eronder vielen, maar ik heb er wel een bemerking bij geplaatst.
  • de H- en S-zinnen (gevarenaanduidingen en voorzorgsmaatregelen) hebben vaste vertalingen. Je kan die best gewoon in jouw talencombinaties in je geheugen importeren, zodat je die altijd kan gebruiken. Zie de Nederlandse versie op Wikipedia.
  • de infinitief is in het Duits veel gebruikelijker dan in het Nederlands: ik probeer eigenlijk zoveel mogelijk infinitiefzinnen te vermijden en imperatieven te gebruiken, tenzij het echt een hele lange waslijst is (bijv. bij troubleshootingtabellen).
  • Let ook op of je handleiding voor België of Nederland bedoeld is: als hij voor beide landen bedoeld is, schrijf ik ‘gebruikershandleiding’, alleen voor België kan ‘gebruikshandleiding’ ook door de beugel. Bedieningshandleiding vind ik er wat bovenop, meestal schrijf ik zelf gewoon ‘handleiding’ tout court, alleen als er een onderscheid gemaakt wordt met het ‘onderhoudshandboek’, dan specificeer ik wel. Ook handmatig versus manueel is zo’n verschilletje.
  • lichamelijke verwondingen is ook dubbelop: verwondingen volstaat, tenzij je het hebt over ‘lichamelijke verwondingen’ en ‘materiële schade’, dan hou ik het adjectief wel voor het evenwicht, letsels kan ook (maar in Nederland gebruiken ze veel vaker enkel in het enkelvoud dus voor Nederland zou ik ‘letsels’ vermijden en voor verwondingen kiezen);
  • Voor de EN-normen zijn er vaste vertalingen online te vinden. Ga die opzoeken en sla die op, zodat je altijd de juiste vertaling gebruikt. Ook als er in het origineel van wordt afgeweken, hanteer ik de juiste vertaling van de norm. Ik zet hier dan wel een opmerking bij voor de klant.
  • Een handleiding is niet hetzelfde als een gebruiksaanwijzing of gebruiksinstructie: een handleiding of handboek is veel lijviger. Sicherheitsanweisung daarentegen is geen veiligheidsaanwijzing, maar een veiligheidsinstructie of veiligheidsvoorschrift. Dat is een vaak voorkomende fout.

Praktische tips: hoe begin ik eraan?

Als je vandaag voor het eerst een technische vertaling zou mogen doen, kijk dan eerst naar het onderwerp:

  • Gaat het om een handleiding voor eindgebruikers
  • of gaat het om echt zeer specifieke instructies voor de operator of de installateur?

Dit maakt een zeer groot verschil in de kennis die je nodig hebt om de vertaling tot een goed einde te brengen. Ik zou je aanraden om eenvoudig te starten. Begin met de handleidingen van huishoudtoestellen. Je zal versteld staan wat er bij de huidige handleidingen voor televisietoestellen en radio-apparatuur allemaal komt kijken, om over home cinema’s nog maar te zwijgen. Handleidingen van microgolfovens e.d. zijn dan weer een heel pak eenvoudiger (vermoedelijk ook omdat we allemaal vertrouwd zijn met de functies en de werking ervan).

Als je de kans krijgt om eerst wat ervaring op te doen met veiligheidsinformatiebladen of webshops met technische producten, zou ik zeggen “Ga ervoor”, want dit soort vertalingen zijn een mooie opstap – en voor mij ook nog steeds mooie gatenvullers. Bovendien weet je nooit of je hier later geen handleidingen van gaat vertalen (zo gebeurde dat bijv. bij mij met de kantoormeubelen, eerst de website, later echte montagehandleidingen).

Ik zou je ook aanraden om zeker in een CAT-tool te investeren en al je vrije uren handleidingen te aligneren. Het is dan misschien wel een bijzonder tijdrovende bezigheid, maar je leert enorm veel bij in de uren dat je niet aan het vertalen bent, en je vult je TM. De AlignAssist van Felix is een zeer gemakkelijke aligneertool.

Daarnaast zou ik startende technische vertalers aanraden om nooit onder € 0,10 /bronwoord technische handleidingen te vertalen voor vertaalbureaus (opgelet: voor eindklanten is dit uiteraard vééééél te laag!). Als je omrekent hoeveel tijd dergelijke vertalingen je kosten qua research – zeker in het begin -, houd je amper nog een leefbaar uurloon over (reken het maar eens uit). Voor meer informatie over uurtarieven verwijs ik naar mijn andere Blogs voor beginners.

En nog een laatste wijze raad…. 

Ontdek je tijdens een of andere research voor een vertaling een interessante tekst/vertaling/woordenlijst, sla hem dan ergens op een veilige plek op zodat je hem later nog eens kunt raadplegen en zien hoe je hem het best in je werkmethode implementeert.

Ik wil bij deze ook even een woordje van dank richten tot Lisa Artois voor deze kans en voor haar initiatief, want op deze manier krijgen startende vertalers wel inzicht in wat er bij bepaalde soorten vertalingen allemaal komt kijken. En zelf zou ik hier persoonlijk nooit aan gedacht hebben, gewoon omdat dit voor mij zo vanzelfsprekend is. Ga snel even kijken naar de andere #specialisatie-gastblogs op Vertaalambities.

Ben je zelf een startende freelancevertaler en vind je mijn nieuwsbrieven nuttig? Laat dan een berichtje achter en vertel wat voor jou de nuttigste tip was. Misschien kan je anderen er zo toe aanzetten het ook te doen!
Wil je geen enkele blog missen en wie weet zelfs nog extra tips ontvangen? Schrijf je dan in voor de nieuwsbrief via het e-mailadres info@ep-vertalingen.be en vermeld erbij dat je een starter bent.

Web Analytics