Een vertaler doet meer dan vertalen. Het vertalen is slechts één luik van het vak. Dat de andere aspecten medebepalend en zelfs cruciaal zijn voor een goede vertaling, is iets wat buitenstaanders vaak niet weten. Wat komt er bij vertalen allemaal kijken naast vertalen?

Analyseren

Alles begint bij het bekijken van het brondocument. Welk formaat is het?

Een in Word geconverteerd pdf-bestand moet eerst grondig worden bekeken: is de conversie goed gelukt? Onlangs had ik een rapport dat vanuit het Frans naar het Duits vertaald moest worden, maar alle accenten waren van de Franse woorden verdwenen. Daardoor werd het geconverteerde bestand onbruikbaar voor vertaling.

Een Excel-bestand van softwaremenu’s vraagt een andere aanpak – en vooral andere instellingen – dan een meertalig websitebestand in CSV-formaat. Bij software is het aantal karakters bepalend. Bij websitevertalingen moeten de HTML-codes worden weggefilterd.

Bij Powerpoint-bestanden is het belangrijk om te kijken of er ook notities zijn en of die moeten worden meevertaald en wat met de afbeeldingen? Moeten die in een apart Word-bestand ook worden vertaald?

Maar ook bij gewone Word-bestanden zijn er zaken waar je rekening moet mee houden:

  • Zijn er afbeeldingen? Zo ja, moeten die ook vertaald worden (vertaling eronder in kleur)?
  • Gaat het om een herwerking van een bestaande tekst? Dankzij een vertaalprogramma zoals MemoQ en Trados ziet de vertaler meteen om hoeveel herwerkte tekst het gaat.
  • Is er in kleur aangeduid welke stukken moeten worden vertaald? In dat geval bieden macro’s soelaas om een correcte prijsofferte te kunnen opmaken.

Let op: het moeten wel volledige zinnen zijn, dus niet zoals in deze aanvraag.

Prijsofferte

Na de analyse kan je de prijs berekenen: voor pdf-bestanden reken ik een meerprijs van 10% aan. Voor websitebestanden kijk ik hoeveel werk het kost om de html-codes eruit te filteren. Een heleboel gaat automatisch in het vertaalprogramma maar niet alles.

Bij Indesign-bestanden in IDML– of INDD-formaat kan een final proof van de vertaalde pdf tegen een kleine meerprijs. In mijn uitgebreide offerte zie je wat dit inhoudt. Vraag er gerust naar.

Vertalen

Als de prijsofferte wordt goedgekeurd, kan ik starten met de vertaling. Dat gebeurt in een vertaalprogramma. Ik werk het liefste met MemoQ omdat dit de meeste mogelijkheden biedt en ik daar het meest vertrouwd mee ben, maar een vertaler die met Trados werkt en vertrouwd is met alle functionaliteiten is net zo goed.

CAT-tools

Let op: een vertaalprogramma vertaalt niet, tenzij je de automatische vertaalfunctie (bijv. via de betaalde DeepLPro) inschakelt. Een vertaalprogramma helpt de vertaler enkel tijdens het vertalen. De Engelse term verklaart het heel duidelijk: MemoQ en Trados CAT-tools – Computer Aided Translation Tools.

Dat helpen is dus o.a. de compatibiliteit met bestandsformaten zoals XML, INDD, IDML,… maar ook wel of niet de notities van Powerpoints meenemen of in een aparte kolom in een Excel de vertaling noteren of karakterbeperkingen instellen. De mogelijkheden zijn oneindig. Heb jij een specifieke vraag of vertaalproject. Vraag dan gerust naar de mogelijkheden. Ik heb afgelopen jaar nog een cursus voor verdieping van MemoQ gevolgd.

Wat ook onder het ondersteunen valt, is dat die programma’s compatibel zijn met termbases zoals IATE en dat ze QA-functies hebben:

  • Is de ingestelde karakterlengte niet overschreden?
  • Zijn alle html-codes correct overgenomen? Geen spatie te veel ervoor of erna? Staan ze in de juiste volgorde
  • Zijn de Engelse cijfers geconverteerd naar de Nederlandse standaard (komma’s worden punten en omgekeerd)

 Dit is slechts een greep van de mogelijkheden, maar het zijn wel functies die ik maandelijks gebruik.

Nalezen en reviseren

Na het vertalen dien je als vertaler je vertaling altijd nog eens na te lezen, want tijdens het vertalen pas je vaak dingen aan en het kan zijn dat je toch iets vergeten wissen bent na een aanpassing bijvoorbeeld. Het is ook nodig om eventuele inconsistenties op te lossen of om keuzes die je later gemaakt hebt, ook in het begin van de vertaling door te voeren. Als je veel termen hebt aangepast en je hebt daarvan een lijstje gemaakt, werk ik met een macro die de foutieve termen vervangt door de juiste vooraleer ik begint met de effectieve nalezing.

Nadat je alles hebt nagelezen, voer je een spellingscontrole uit en laat je de QA-controle lopen met de juiste instellingen: is er een terminologielijst die moet gerespecteerd worden, geen dubbele spaties,…

Vervolgens laat ik elke vertaling nog eens nalezen door een tweede vertaler. Geen enkele vertaling gaat hier buiten zonder een externe revisieronde.

Waarom? Omdat ik er heilig van overtuigd ben dat dit een meerwaarde is die zijn prijs meer dan waard is. Een tweede paar ogen ziet meer dan één.  Dat kan gaan om kleine foutjes die jij over het hoofd hebt gezien tijdens het vertalen, maar ook over het finetunen van de vertaling. De puntjes op de i zeg maar.

In mijn gastcolleges en webinars rond reviseren zeg ik altijd:

Als jij zelf de vertaling hebt gemaakt, zit die in je hoofd gebeiteld. Het is héél moeilijk om daarvan los te komen en kritisch je vertaling te kijken. Een tweede vertaler heeft dat probleem niet en zal veel neutraler tegenover jouw tekst staan dan jijzelf.”

Een voorbeeld dat ik nooit zal vergeten is een lijstje ‘hoger dan…’ in mijn vertaling en in dat lijstje stond één keer “gelijk aan”. Ik had dat dus niet gezien als vertaler maar mijn revisor wel. Als dat geen duidelijk voorbeeld van meerwaarde is…

Finaliseren

Na de revisie krijg je de correcties van de revisor terug en beslis ik wat ik met de wijzigingen doe: is het terecht, dan aanvaard ik ze. Heb ik een weloverwogen keuze gemaakt en is de reden van de keuze de revisor ontgaan, dan weiger ik de correctie.

Vaak gebeurt ook dat ik met de revisor spar over bepaalde vraagstukken. Dan heb ik bij de dilemma’s een opmerking geplaatst waarop de revisor dan kan antwoorden. Zo kom je samen tot een betere vertaling en voorkom je fouten, verwarringen.

Maar ook omgekeerd is mogelijk: in een nieuwe versie van een boorddocument voor een mobilhome viel het de revisor ineens op dat het gas om mee te rijden en het gas om mee te koken, in het Duits allebei Flüssiggas heten (LPG-gas) maar dat dit wel heel gevaarlijke situaties kan opleveren. Daarover hebben we na sparring een oplossing gevonden.

Zodra ik alle wijzigingen heb doorlopen en al dan niet aanvaard, doe ik nog een paar laatste controles:

  • een definitieve spellingscontrole,
  • een lay-outcontrole
  • zijn alle afbeeldingen vertaald (indien nodig),
  • zijn alle documenten vertaald?

Pas daarna is alles klaar voor levering.

Feedback

In veel teksten duiken vragen, verwarrende stukken of foutjes op. Deze meld ik altijd bij levering zodat die kunnen worden verholpen en dat ik eventueel nog zaken in de vertaling kan rechtzetten in geval van twijfel.

Ook feedback over terminologie komt voor: zo heeft een klant van mij de keuze gemaakt om overal ‘apparaten’ i.p.v. ‘toestellen’ te gebruiken.  Een andere klant wil voortaan geen koppelteken meer tussen de firmanaam en substantieven. Dat zijn belangrijke zaken voor toekomstige vertalingen. Heb je zelf opmerkingen over vertalingen, of gebruikt een vertegenwoordiger, klant of leverancier een andere term. Geef dat dan zeker door, dan kan ik daar rekening mee houden. Wat we niet weten, kunnen we niet aanpassen.

Kleine voetnoot: als je iets wijzigt – zoals plots geen koppelteken meer tussen eigennamen en substantieven – dan kan het zijn dat je de hele tekst moet herbekijken en corrigeren, anders is het een mengelmoes en sommige mensen (zoals ik) struikelen daarover.

Een paar belangrijke aanbevelingen

Naar aanleiding van een aantal recentelijke vertaalprojecten wil ik toch een aantal zaken meegeven, zodat je daar rekening mee kan houden als je een vertaalproject hebt:

  • Laat altijd vertalen vanaf de brontaal: een vertaling van een vertaling is vragen om problemen. Niet iedere vertaler is even goed en als er in de eerste vertaling is gemaakt, dan herhaalt die zich in de volgende vertalingen. In het videofragment ‘Een website van een importeur vertalen is geen makkie’ zie je heel duidelijk wat voor problemen dit geeft en hoe je dit kan voorkomen.
  • Lever het best mogelijke bestandsformaat: als je een Indesign-brochure hebt, dan lever je best de IDML-file en de pdf-brochure zodat ik zie waar de tekst terechtkomt. Gebeurt de vertaling vanaf een pdf-bestand, kijk dan of je niet ook het Word-bestand hebt. Dat vergemakkelijkt de taak van de vertaler (en kost jou minder).

 

Heb je een tekst die moet vertaald worden naar het Frans, Engels, Duits of Nederlands? Stuur hem per mail naar ons en wij doen de rest! Mail ons: info@ep-vertalingen.be

Wil je meer weten over waarom ik niet aan machinevertalingen doe, lees dan:

Lees zeker ook:

Web Analytics